बालबालिकाहरुमा लुकेको संबेदनशील समस्या ‘थाइराइडको समस्या’

SAMSUNG
  • Get News Alerts

baleno
tata

थाइराइड हर्मोन गर्भबति भएको पहिलो दिनदेखी जन्मेपछिदेखी १८ बर्षको उमेरसम्म बालबालिकाहरुको हुर्कदो अवस्था र मष्तिष्कको बिकास (बुद्धि लब्धि) IQ को लागि अत्यन्त जरुरी पर्ने हर्मोन हो।

बालबालिकाहरुको मष्तिष्कको बिकासको लागि पहिलो तिनबर्ष धेरै महत्वपूर्ण हुन्छ, बिशेष गरी पहिलो छ महिनाको अवधिमा आयोडिनको कमी भएमा स्थाइ रुपमा (बुद्धि लब्धि) IQ को कमी हुन जान्छ। यदि हामीले समयमा समस्याको पहिचान र निदान गर्न नसकेको खण्डमा एक महिना ढिलो भयोभने ति बालबालिकाको (बुद्धि लब्धि) IQ मा पाँच प्वाइन्टको कम हुन जान्छ।   

नेपालमा यस्ता बालबालिकाहरुको संख्या ठूलो रहेको अनुमान छ। यसको मुख्य कारण, धेरै पहाडि र हिमाली क्षेत्र रहेको नेपालको भौगोलिक अवस्था र त्याहाँको माटोमा रहेको आयोडिनको कमी हुनु हो। अर्को कारणमा नेपालमा मौसमी अवस्थाका कारण धेरै पानी पर्ने र पानीले माटोमा रहेको आयोडिनलाई बगाउँछ। यसले गर्दा माटोमा आयोडिनको मात्रा कमी भएर अन्न तथा खानेकुराहरुमा आयोडिन कम रहने गरेको छ। साथमा यसको महत्वको बिषयमा जनचेतनाको कमी रहेकोलेपनि यस्तो अवस्थाको सामना गर्नु परिरहेको छ।

बिश्वमा करिब २०० मिलियन भन्दा बढी मानिसहरुमा थाइराइडको कारण बिरामी हुने गरेको पछिल्लो तथ्याङ्कहरुले देखाएका छन्। यो समस्या मध्ये ५० प्रतिशत बिरामीहरुको जनचेतना नभएको देखिएको छ। बिश्वको जनसंख्याको करिब ३० प्रतिशत मानिसहरु आयोडिन कमी भएका क्षेत्रमा बसोबास गर्ने गरेको अध्ययनहरुले देखाएको छ।

बिश्वको तथ्याङ्क अनुसार हरेक ४००० नबजात शिशुमध्ये एकजना थाइराइडको समस्या लिएर जन्मिन्छन्। यि शिशुहरुलाई समयमै समस्याको पहिचान तथा निदान नभएर मष्तिष्कमा र शारिरिक बिकासमा स्थाइरुपमा असर पर्ने गरेको छ।

के हो यो थाइरोइड हर्मोन र यसले के काम गर्छ ?

थाइराइड हर्मोनको मुख्यकामहरुमा हाड्डी को बिकास, शारिरिक बिकास, तापक्रम नियन्त्रण सँगै अझ महत्वपूर्ण रुपमा यसले मष्तिष्कको बिकास तथा परिपक्वतामा भूमिका खेल्दछ।

थाइराइड हर्मोनले गर्भबति भएको पहिलो तिन महिनामा गर्भमा रहेको भ्रुणको मष्तिष्कको बिकास र त्यसको परिपक्वतामा अत्यन्त महत्वपूर्ण भुमिका खेल्दछ।

यसैगरी, नबजात शिशुहरुमा यस हर्मोनको कमहुनु वा नहुनुले पनि मष्तिष्कको बिकासमा अत्यन्त महत्वपूर्ण भुमिका खेल्दछ जसले गर्दा स्थाइरुपमा नै बुद्धि लब्धि (IQ)  को कमी हुन जान्छ। यसैकारण, संसारका धेरै देशहरुमा रोकथाम गर्न सक्ने स्थाइ बुद्धि लब्धि (IQ) को कमी हुने किसिमका रोगहरुमध्येमा हाइपो थाइराइडिज्म प्रथम स्थानमा आउँदछ।

थाइराइड ग्रन्थी कम चल्यो भने हाइपो थाइराइडिज्म र बढी चल्यो भने हाइपर थाइराइडिज्म भनिन्छ। बालबालिका हरुमा बढी हाइपो थाइराइडिज्म देखिन्छ।

 

थाइराइड हर्मोन कमी भएका बालबालिकाहरुको कसरी चिन्ने ?

  • नबजात शिशुहरुमा थाइराइडको कमीहुँदा देखिने लक्षणहरुः
  • सुस्तता तथा बढी हलचल नगर्ने।
  • धोद्रो स्वरमा रुने।
  • जिब्रो लामो भएर धेरैजसो मुखबाट बाहिर निकाल्ने।
  • नाईटोमा हर्निया देखिने।
  • नबजात शिशुहरुमा जण्डिस देखिने।
  • आमाको दुध खान नमान्ने अथवा गाह्रो मानेर खाने।
  • कब्जियत हुने।
  • शरिरको तापक्रमलाई आफैंले नियन्त्रणमा राख्न नसक्ने।
  • बालबालिकाहरुमा थाइराइडको कमीहुँदा देखिने लक्षणहरुः
  • परिवारमा थाइराइडको समस्या हुनु।
  • दाँत ढिलो निस्कनु।
  • ढिलो हिड्ने र बोल्ने।
  • शारिरिक बिकास नहुनु।
  • उचाई नबढ्नु।
  • खाना राम्ररी नखाँदा समेत तौल अत्यधिक बढ्नु।
  • कब्जियत हुनु।
  • छाला सुख्खा हुने।
  • कपाल झर्ने।
  • चिसो लाग्ने।
  • सुस्त स्वभावको बच्चा हुनु।
  • धेरै सुत्ने।
  • एकाग्रताको समस्या हुनु र बिद्यालयमा सफल नहुनु।
  • (बुद्धि लब्धि) IQ को कमी हुनु।

जस्ता लक्षणहरु  थाइराइडको कमी भएका कारणले देखिन्छन्।

माथि चर्चा गरिएका लक्षणहरु देखिएमा बालबालिकाहरुलाई नजिकको स्वास्थ्य केन्द्रमा लगेर उपचार गराउनु पर्ने हुन्छ। यस रोगको निदानकोलागि लक्षणहरु र थाइराइड हर्मोनको जाँच गरिन्छ र हार्मोन बढी वा कमी देखिएमा त्यसको आधारमा उपचार गरिन्छ। उपचार सरल र सुलभ छ। 

हाम्रो बालबालिकाको भबिष्य हाम्रै हातमा रहेको छ। थाइराइड रोगको उपचार समयमै पाएपछि बालबालिकाहरुको शारिरिक बिकास, मानसिक बिकास र उचाईमा दिन प्रतिदिन उल्लेख्य रुपमा सुध्रदै जान्छ।

लेखक ग्राण्डि अन्तर्राष्ट्रिय अस्पताल, धापासी काठमाडौंका बालरोग बिभाग निर्देशक, हुन्।

hundai
national
nic
mahindra
nic asia

प्रतिकृया दिनुहोस

बिज्ञापन

mahindra

विचार

Hyundai

किनमेल

apex

ग्लोबल

vianetwlink

कला

अंग्रेजी संस्करणबाट

ब्लग

  • फिनल्याण्ड आउँदै हुनुहुन्छ यसो गर्नुहोस् फिनल्याण्ड आउँदै हुनुहुन्छ यसो गर्नुहोस्

    मास्टर तहको पढाई विश्वविद्यालयहरुमा हुन्छ। केही पोलिटेक्निक्सले मास्टर तहको पढाई पनि सञ्चालन गर्छन तर त्यसका लागि काम गरेको अनुभव खोजिन्छ । हेलसिन्की विश्वविद्यालय, आल्टू विश्वविद्यालय विश्वकै उत्कृष्ट विश्वविद्यालयहरू हुन्। यी विश्वविद्यालयमा भर्ना निकै प्रतिस्पर्धात्मक हुन्छ। फ़िनल्याण्डमा वर्षको एक पटक विधार्थी भर्ना कार्यक्रम हुन्छ, अगस्ट -सेप्टेम्बरमा।

    प्रकाश पोखरेल

  • बढ्दो आत्महत्या सामाजिक सरोकारको विषय बढ्दो आत्महत्या सामाजिक सरोकारको विषय

    आत्महत्याको घटनालाई कुनै परिवारको निजी मामला भनेर अनदेखा गर्नु भन्दा पनि एउटा सामाजिक, सांस्कृतिक, लैंगिक, आर्थिक, मानसिक र मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोणबाट विश्लेषण गर्नु जरुरी छ। गहन विश्लेषण बिना सरल अभिव्यक्ति दिएर सामाजिक दायित्वबाट पन्छिनु चेतनशील व्यक्तिको पहिचान होइन। एक आपसमा सहयोगको भावना, मनोबैज्ञानिक तथा मानसिक समस्याबारे शिक्षा/चेतना,  सकारात्मक सोचाई, स्वस्थ प्रतिस्पर्धा र सामाजिक समस्याहरुप्रतिको संवेदनशीलतालाई प्रोत्साहन गर्ने हो भने आत्महत्याद्वारा अकाल मृत्युको घटनालाई धेरै हदसम्म न्युनिकरण गर्न सकिन्छ।

    बिभु थपलिया श्रेष्ठ

  • एउटा नर्सको स्विकारोक्ती: के डा. केसी राष्ट्रद्रोही नै हुन् त? एउटा नर्सको स्विकारोक्ती: के डा. केसी राष्ट्रद्रोही नै हुन् त?

    म एक स्वास्थकर्मी हुँ। मैले मुलुकका बिभिन्न जिल्लाहरुमा करिब १५ वर्षसम्म नर्सिङ सेवा प्रदान गरे। मेरो कार्यक्षेत्र दुर्गम र सुगम दुवै ठाउँमा थियो। भाग...

    सुशिला पाण्डे

साहित्यपाटी

  • पैंचो पैंचो

    दुर दराजबाट

    मैलो र फाटेको लुगामा सजिएर

    आफूलाई धकेल्दै आफैंले

    हर्केकी छोरीले ल्याइपुर्‍याएकी छ

    सिंहको गर्जन चल्ने ठाउँमा।

    सिर्जना सुवेदी

  • अजरा ब्युँझनुअघि अजरा ब्युँझनुअघि

    स्थिति सकसपूर्ण छ। अब कुरा कसरी अगाडि बढाउने साएथुरेनलाई थाहा छैन। मौनतालाई चिर्दै सेतो कार निक्कै स्पिडमा कण्डोयोकी गार्डेनको पश्चिम गेटबाट छिर्छ। उनीहरु उभिइरहेको ठाउँबाट प्रष्ट त्यो देखिन्छ। गाडी अचानक रोकिन्छ। निकै हतारमा एउटी अर्की महिला गाडीबाट ओर्लिन्छे र साएथुरेनहरु भएतिर आउँछे। उसले चोको हात समाएर तान्छे र कानेखुसीको पारामा अजराकी आमालाई भन्छे, ‘तैंले गर्दा हामीलाई पनि समस्या भएको छ। छिमेकीहरुले प्रश्न गर्छन्। पुलिसले पनि चियो गर्छ। बाहिरबाट आएका कुलाहरुलाई शरण नदिनु भनेर पुलिसले उर्दी गरेको छ। आजदेखि आफ्नो व्यवस्था आफैं गर। सबभन्दा राम्रो त तँ त्यही मस्जिदमा जा।’ चोलाई घिसार्दै महिला अघि बढ्छे।

    घिमिरे युवराज

  • सिकर्मीको सिसाकलम सिकर्मीको सिसाकलम

    काकाले आश्चर्य मान्दै मुन्टो हल्लाएर थप्नुभयो, ‘हो नि त, कति चाँडो कुरा बुझेको। जीवनमा मात्रै हैन, संसारमा नै नराम्रा चिज जति चिन्न सक्यो र फाल्न सक्यो भने त सबै राम्रैराम्रा त बाँकी हुन्छन् नि।’सिकर्मीका कुरा मलाई साहै्र घत लाग्यो। ती कुराले मलाई आँखा खुलेजस्तै भयो। उहाँ पक्कै पनि आदरणीय हुनुहुन्छ भन्ने मलाई लाग्यो। अझ उहाँले कानमा सिउरने गरेको सिसाकलम पनि मलाई महान् लाग्यो। मनमा लागेका कुरा मैले रोकिरहन सकिनँ। ‘काका, तपाईंको त्यो सिसाकलमचाहिँ मलाई दिनोस् न है।’ मैले मुख फोरिहालेँ, ‘बरु मैले भर्खरै किनेका नयाँ सिसाकलम तपाईंलाई दिन्छु, हुन्न?’ मेरा कुरा सुनेर हाँसिरहेका काकाले बिस्तारै हाँसो रोकेर भन्नुभयो, ‘यो सिसाकलम त्यस्तो विशेष केही होइन। तिम्रोजस्तै साधारण हो।’

    अनन्त वाग्ले

पाठक विचार

  • राजीनामाले उज्यालियो दाहालको छवि

    लोडसेडिङ अन्त्य, ओबरमा हस्ताक्षर, फास्ट ट्रयाक लगायतका राम्रा काम दाहाल नेतृत्वको सरकारले अघि बढाएको छ। तिनको सह्राना गर्न कन्जुस्याईं गर्न हुँदैन। मुख्य कुरा यदि दाहालको राजीनामाभित्र कुनै भित्री खेलहरु सम्मिलित छैनन् भने उहाँको यो कदम अत्यन्त प्रशंसनीय छ। साथै दाहालले आफ्नो कद उँचो गर्ने अवसर सहर्ष सदुपयोग गर्नुभएको छ। वचनमा ढुक्क बन्न नसकिने मानिस भनेर चिनिने उहाँको छवि उजिल्याएको छ।

    कल्पना भट्टराई

लोकप्रिय

सिफारिस

सूचनापाटी

छापाबाट

vianetwlink