बुवाको थर लेख्न पाइन भनेर म किन चित्त दुखाऊँ?

  • Get News Alerts

‘आमा मेरो न्वारनको नाम के हो?’ बहिनीको न्वारनको दिन मैले आमालाई सोधेकी थिएँ।

हामी पिँढीमा बसेर ढोकाबाट भित्र भइरहेको न्वारनको पूजा हेरिरहेका थियौं।

पण्डितले बहिनीको जुरेको नाम सुनाए। आमाबाबाले तुरून्तै उसलाई बोलाउने नाम अर्कै हो है भन्ने सूचना दि’हाल्नुभयो। म छक्क परेँ, ‘बोलाउने नाम अर्कै?’

मेरो मनमा एउटा प्रश्न फुत्त आयो, ‘त्यसो भए मेरो न्वारनको नाम के हो?’

जब आफ्नो नामको अर्थ खोज्न थाल्ने उमेर भयो मैले फेरि आमालाई त्यही प्रश्न सोधेकी थिएँ,‘आमा मेरो न्वारनको नाम के हो?’

यसपाली आमाले मलाई मेरो नामको कहानी सुनाउनु भयो, ‘तेरो बुवाले अर्कै नाम राख्ने भन्नुभएको थियो, हजुरबुवाले शोभा राख्नुपर्छ भन्नुभयो। यो सजिलो र राम्रो पनि छ।’

मैले बुवाले राख्न खोजेको मेरो नाम मनमनै दोहोर्‍याएँ, अल्ली लामो थियो। तै पनि त्यो नामको मलाई खुब माया लाग्यो।

त्यो बेला मलाई के थाहा, केही समय पछि मैले बुवाको थर समेत लेख्न पाउने छैन?

यो त्यतिबेलाको कुरा हो, जब म मेरो जीवन र संसारका बारेमा प्रश्न गर्न थालेकी थिएँ। आफैँ सोच्ने, धारणा बनाउने र त्यसैमा अड्डी लिन सक्ने हुँदैथिएँ।

त्यसैबेला मैले सोध्न थालेकी थिएँ मेरो नामको अर्थ। आफू हुनुको अर्थहरु खोज्न सुरू गरेकी थिएँ कि?

अचानक त्यही बेला मेरो थर फेरियो। मेरो मन बेस्मारी विथोलियो, म बिथोलिएँ।

नाम बारे मेरा जति जिज्ञासा थिए, थरलाई लिएर मेरा मनमा प्रश्नहरू थिएनन्। त्यो मेरो पारिवारीक विरासत थियो। त्यसलाई मैले स्वभाविक मानेकी थिएँ। बुवाको थर मेरो पनि थर हो भन्नेमा मलाई किन्चित पनि शंकासम्म थिएन।

नौ पढ्दा हामीले आफ्नो नाम र थर के हो भनेर निर्णय गरिसक्नुपथ्र्यो। नौ कक्षामा जे लेखिएको छ, त्यो नाम नै एसएलसीमा लेखिन्थ्यो। र त्यो नामनै नागरिकतामा हुन्थ्यो।

नौ कक्षामा पुगुन्जेल मेरो थर मेरो बुबाकै थर थियो। आचार्य थियो। 

नौ कक्षामा एसएलसीका लागि ‘फारम’ भर्दा मेरो थर रातारात 'देवी शर्मा’ बनाइयो, मेरो सहमति बिना। मलाई कुनै जाानकारीनै नदिकन।

 ‘तपाईँले मेरो थर किन फेरिदिएको?,’ घर पुगेर म आमासँग झोक्किएँ।

कक्षामा आफ्नो नयाँ, थर सुनेर म निराश भएकी थिएँ, आमाको उत्तर सुनेपछि भाउन्न भयो।

स्कुलमा भर्ना लगायत सबै काम आमाबुवा नै गरिदिनुहुन्थ्यो। बुवा त्यो बेला पढ्नका लागि काठमाडौँ जानुभएको थियो। आमाले त मेरा बारे विचार गरिदिनुपथ्र्यो भन्ने मेरो गुनासो थियो।

आमाले होइन अर्का शिक्षकले पो थर फेरिदिनुभएको रहेछ।

सँगै बसेकी काकी तिर हेरेर आमाले ती शिक्षकले थर फेरिदिनुको कारण सुनाउनु भयो, ‘हेर न, छोरीको थर अहिलेनै 'शर्मा’ राख्यो भने विहे गरेर गएपछि पनि थर फेर्नु पर्दैन भन्दै सरले यसको थर  फेरिदिनु भएछ, यसलाई चित्त बुझेन।’

चित्त नबुझेको मात्र होइन, मलाई यस्तो लाग्यो म मेरो परिवारबाट अलग भएँ। मेरो परिवारको पहिचानबाट मलाई कसैले सुटुक्क चुढेर छुट्याइदियो। रुखबाट बतासले चुँडाएको पात झैँ भँए म। निरुपाय भएर म कहिले आमाको अनुहार हेर्थेँ।

कहिले र्‍याखर्‍याख्ति पार्थे, ‘तपाँईहरू यही स्कुलमा शिक्षक भएको के काम?’

मेरो नयाँ थर स्कुलको अभिलेखबाट जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा गएर दर्ज भैसकेको थियो, आमाले चाहेर पनि केहि गर्न सक्नु हुन्थेन।

काठमाडौंबाट बुबाआएपछि सबैका कुरा लगाउँनेछु भन्दै दिन गनेर बस्न म थालेँ। बुवा आए पनि मेरो थर फेरिने त थिएन, तर मेरो कुरा सुन्नुहुनेछ, चुकचुकाउनु हुनेछ। आमाले त त्यसलाई ठूलो कुरा मान्दै मान्नुभएको थिएन।

स्कुलमा जे सुकै लेखिएको होस्, जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा जे सुकै लेखिएको होस्, वा भोलि मार्कसिटमा जे सुकै लेखियोस्, मेले भने बुवाको थर लेख्न कहिलै छोडिनँ।

तर एकदिन यस्तो पनि आयो, बुवाको थरसँग मलाई मोहभङ्ग भयो। 

बुवाको थर लेख्न नपाउदा म धेरै वर्ष रन्थनिइसकेकी थिएँ। त्यसपछि म स्कुल सकेर कलेज पढ्न काठमाडौँ आँए। कलेजको छुट्टीमा घरगएका बेला बुवाले कापीमा बनाएको एउटा चार्ट देखेँ।

वंशावली रहेछ। हाम्रो पुस्तेनी हेर्दा खुबै रमाइलो लाग्यो। मैले त्यो हेर्दै गएँ। मेरा आँखा हाम्रो पुस्तामा गएर टक्क अडिए।

मलाई फेरि भाउन्न भयो।

त्यहाँ त भाइको मात्रै नाम छ। हामी दिदिबहिनीको नामै थिएन। अनि मैले फेरि नियालेर हेरेँ। त्यहाँ त आमाको पनि नाम थिएन। फुपुहरुको र हजुरआमाको पनि थिएन।

थाहा छैन कहिलेदेखि वंशावली लेख्न सुरु भयो। थाहा छैन वंशमा आमा र छोरीहरु किन अटाएनन्। थाहा छैन आमाको पहिचान किन आवश्यक ठानिएन।

म अचम्म पर्छु, यो धर्तीमा छोरीमान्छेको नाम, थर, अधिकार किन नअटाएको?

 ‘वंशावलीमा हाम्रो नाम खै?’ मैले बुवालाई सोधेँ।

शायद बुवाले यस्तो प्रश्न आउँछ भनेर सोच्नुभएको थिएन। उहाँलाई मेरो माया त भरपुर थियो, अहिले पनि छ,  मेरो प्रश्नको उत्तर भने थिएन। बुवाले यो साफी गर्न बाँकी छ भनेर मलाई टार्नुभयो र हतारमै हाम्रो नाम पनि लेख्दिनुभयो।

‘त्यो हाम्रो वंशावली होइन, तपाईँहरुको मात्रै रहेछ। मलाई अबदेखि यो वंशावलीसँग केही  मतलब छैन, यो मैले दोहोर्‍याएर कहिलै हेर्ने छैन, छुने छैन,’ चित्त फाटेको स्वरमा मैले भनेँ।

बुबा उत्तर विहिन हुनुभएको थियो। वंशावली छापिएर किताबमा आएछ। त्यसमा भने बुवाले हाम्रो नाम थपिदिनुभएको छ। ‘छापिएर आएको हैन बुवाले माथिबाट थप्नुभएको हो’ वंशावलीको कुरा चल्दा बहिनीले यो कुरा सम्झाइरहन्छे।

मैले चुपचाप बाबाको थर लेख्न छोडे। ‘आफ्नै' थर लेख्न थाले- शर्मा।

आमाको थर पनि त शर्मा नै छ। मैले आफूलाई सम्झाउन थाले।

बेलाबेला मानिसहरु सोध्थे, 'तिम्रो थर के हो?'

म शर्मा हो भन्थे। उनीहरुलाई चित्तै बुझ्दैनथ्यो, र सोध्थे, 'बुवाले के लेख्नुहुन्छ?'

‘मेरो थर आमाको थरबाट राखेको हो,’ म मानिसहरुलाई भनिदिन्थे।

यसरी पारिवारिक थर राख्न नपाएको पीरमा मैले धेरै वर्ष गुजारेँ। यी वर्षहरुमा चित्त दुखेर मेरो मनमा कति प्रश्न आए गए त्यसको हिसाब मैले राखिनँ।

फेरि नागरिकता बनाउने बेलामा थाहा भयो-बुवा बिना नागारिकता नबन्ने रहेछ। अचेल बल्ल बुझ्दैछु, यतिका वर्ष बुवाको थर राख्न पाइन भनेर मैले चित्त दुखाएँ, तर मलाई नौ महिनासम्म पेटमा बोक्ने आमाको त मेरो परिचयमा नामो निसान रहेनछ।

वुवाको थर हुने आमाको थरै नहुने? आमाले सन्तान जन्माउने अनि वंश चैँ बुवाको चल्ने? कसले बनायो यस्तो ?

हुन त म जात कुल जस्ता कुरामा त्यति धेरै दम हुन्छ भन्ने मान्दिनँ। थर, जात वा धर्मकै आधारमा मानिसबारे धारणा बनाउँदिन।

अचेल मलाई लाग्न थालेको छ- वंश भनेको पितृसत्ताको इगोमात्रै रहेछ। यही इगोले बसालेको व्यवस्थामा तमाम आमाहरुले आफ्नो पहिचानको बलि दिए।

आमाहरु विना पहिचान पनि खुसी भए। छोराहरुले कहिलै आफ्नी आमाको पहिचान खोजेनन्। आफ्नै स्वार्थसिद्ध हुने गरि समाजमा शासन गरे, परम्परा बसाले। छोरीहरुले त्यसैलाई मानिदिए।

यसरी पो हाम्रो समाज बनेको रै’छ।

यति बुझे पछि बुवाको थर लेख्न पाइन भनेर म किन चित्त दुखाउँ? आमाहरू पहिचान बलि चढाएर स्थापित बुवाहरुको अहममा म किन गर्व गरुँ?

प्रतिकृया दिनुहोस

विचार

किनमेल

ग्लोबल

कला

अंग्रेजी संस्करणबाट

ब्लग

  • मतगणना स्थलमा जे देखियो मतगणना स्थलमा जे देखियो

    सयौं मतपत्र यस्ता थिए, जसमा ल्याप्चे लगाएर भोट हालिएको थियो। पार्टीका उम्मेदवारलाई भोट हालिसकेपछि सोही पदमा उठेका स्वतन्त्र उम्मेदवारलाई पनि भोट हालिएको धेरै पाइयो। जस्तो, रुख वा सूर्य चिह्नमा भोट हालेपछि क्यामरा वा इस्टकोट चिह्नमा मत हाल्नेको संख्या हजारौं थियो।
     

    मानवी पौडेल

  • बालबालिकाहरुमा लुकेको संबेदनशील समस्या ‘थाइराइडको समस्या’ बालबालिकाहरुमा लुकेको संबेदनशील समस्या ‘थाइराइडको समस्या’

    बिश्वमा करिब २०० मिलियन भन्दा बढी मानिसहरुमा थाइराइडको कारण बिरामी हुने गरेको पछिल्लो तथ्याङ्कहरुले देखाएका छन्। यो समस्या मध्ये ५० प्रतिशत बिरामीहरुको जनचेतना नभएको देखिएको छ। बिश्वको जनसंख्याको करिब ३० प्रतिशत मानिसहरु आयोडिन कमी भएका क्षेत्रमा बसोबास गर्ने गरेको अध्ययनहरुले देखाएको छ।

    डा. बिनोद कुमार साह

  • अमेरिकामा तालिम अमेरिकामा तालिम

    (तिब्बतबाट नेपाल आएपछि गोम्पोले पुनः विवाह गरे। सन् २००८ मा पनि मैले उनलाई भेटेको थिएँ। तिब्बती संस्कारमा मृतक व्यक्तिको नाम नभन्ने चलन छ। त्यो कुरा मलाई त्यतिबेलासम्म थाहा थिएन, थाहा भएको भए सोध्ने पनि थिइनँ। तिब्बती संस्कार थाहा पाएपछि मैले तिब्बतीसँग कुरा गर्दा नाम बताउन मिल्ने भए मात्र बताउनु होला भन्ने गरेको छु। गोम्पोले मृतक आमा र छोरीको नाम बताउँदा आँखाभरि आँसु लिएका थिए। मैले उनको पुरानो घाउ कोट्याएर दुःख दिएँ। मेरै कारण टलपलाएको थियो गोम्पोको आँखामा आँसु। क्षमा गर साङ्गे गोम्पो!)

    श्रीभक्त खनाल

साहित्यपाटी

  • प्रेम, प्लाष्टिकको फूल र बिबाह प्रेम, प्लाष्टिकको फूल र बिबाह

    प्रेमको पनि सिधा अर्थ छ यदि कोही तपाईलाई राम्रो लाग्यो भने वा तपाईँपनि कसैलाई राम्रो लाग्यो भने प्रेम हुन्छ। यस्तो प्रेमको आधार कुनै रगतको सम्बन्ध हुँदैन। कुनै सात राउण्ड जग्गेको सम्बन्ध वा रोजगारको वाध्यता केही हुन्न। केवल इमान्दार र साँचो प्रेम मात्र हुन्छ। बिना लेनदेन प्रेमको नशा उच्चतम हुन्छ।

    महेन्द्र पौडेल

  • वैंशालु मन वैंशालु मन

    'राम्रै मान्छेको हातबाट खान पाएर पनि होला, तामाको अँखोराको पानी मीठो हगी!' एउटाले मुख मिठ्यायो। 'बैँशमा त स्याल पनि घोर्ले हुन्छ भन्छन्। तर यो घोर्ल्याइँ केटा भन्दा केटीमा बढी हुन्छ, किन होला? बैँशालु केटीको छाला नरम, अनुहार उज्यालो र शरीर पनि बान्की पारेको हुन्छ। रुपै नभएका भनिनेहरु पनि केही हदसम्म ध्यान खिच्ने खाल का हुन्छन्। केटाहरुलाई चाँही राम्रो कुराले हतपती पत्याउँदैन। प्रकृतिले नै केटीहरुको केही न केही पक्षपोषण गरेकै हुन्छ।' अर्को जान्ने पल्टियो।

  • मृत्युको सौन्दर्य मृत्युको सौन्दर्य

    मृत्युसँग पनि 
    सौन्दर्यको आयामहरु हुँदोरैछ

    जस्तो कि-
    चुँडिएपछि सयपत्री गलामा झुण्डिन्छ
    चुँडिएपछि लालीगुराँस शिरमा अल्झिन्छ

    नवीन प्यासी

पाठक विचार

  • राजीनामाले उज्यालियो दाहालको छवि

    लोडसेडिङ अन्त्य, ओबरमा हस्ताक्षर, फास्ट ट्रयाक लगायतका राम्रा काम दाहाल नेतृत्वको सरकारले अघि बढाएको छ। तिनको सह्राना गर्न कन्जुस्याईं गर्न हुँदैन। मुख्य कुरा यदि दाहालको राजीनामाभित्र कुनै भित्री खेलहरु सम्मिलित छैनन् भने उहाँको यो कदम अत्यन्त प्रशंसनीय छ। साथै दाहालले आफ्नो कद उँचो गर्ने अवसर सहर्ष सदुपयोग गर्नुभएको छ। वचनमा ढुक्क बन्न नसकिने मानिस भनेर चिनिने उहाँको छवि उजिल्याएको छ।

    कल्पना भट्टराई

लोकप्रिय

सिफारिस

सूचनापाटी

छापाबाट